به گزارش ایونتی به نقل از ایرانتئاتر، این پژوهش با رویکردی تاریخی و میانرشتهای، به بررسی آیینهای سوگواری، نمایشهای مذهبی، سرگرمیهای مردمی و هنرهای نمایشی در دوره صفوی میپردازد. نویسنده برای تدوین کتاب از منابعی همچون تواریخ، تذکرهها، دیوانهای شاعران، گزارشهای دیوانی و سفرنامههای سیاحان اروپایی بهره گرفته است.
کتاب در دو بخش اصلی تنظیم شده است. بخش نخست با عنوان «نمایشهای مذهبی» به پیشینه و تحول آیینهای سوگواری و تعزیه اختصاص دارد. در این بخش، ریشههای سوگواری در ایران باستان، بینالنهرین و دوران اسلامی، نقش شاهان صفوی در گسترش آیینهای مذهبی و شیوههای اجرای این مراسم بررسی شدهاند.
دستهگردانی، روضهخوانی، قمهزنی، سنگزنی، نعشگردانی، آیین سیاهتنان و سرختنان، عمرکشان و مراسم حیدری و نعمتی از جمله موضوعات این بخش هستند. نویسنده همچنین در فصلی جداگانه به مراسم شترقربانی و چگونگی اجرای آن میپردازد.
بخش دوم کتاب به «نمایشهای غیرمذهبی» اختصاص دارد و گونههای مختلف این نمایشها را در سه گروه «اهل بازی»، «اهل زور» و «اهل سخن» دستهبندی میکند؛ تقسیمبندیای که آژند با تکیه بر اصطلاحات و طبقهبندیهای فتوتنامهها و مفهوم «معرکه» ارائه کرده است.
در گروه «اهل بازی»، سرگرمیهایی مانند خیمهشببازی، شعبدهبازی، دلقکبازی، جانوربازی، جشن آبپاشان، میرنوروزی، رقص و موسیقی بررسی میشوند. بخش «اهل زور» نیز به نمایشهای مبتنی بر توانایی جسمانی و مهارتهایی مانند کشتیگیری، بندبازی، چوگانبازی، شمشیربازی و قپقاندازی میپردازد.
گروه «اهل سخن» شامل مداحان، سقایان، قصهخوانان، افسانهگویان و نقالان است؛ افرادی که با روایتگری، سخنوری و انتقال داستانها در شکلگیری فضای فرهنگی و نمایشی جامعه آن روزگار نقش داشتند.
یکی از محورهای اصلی پژوهش، نگاه گسترده به مفهوم نمایش است. آژند نمایش را محدود به درام مکتوب و اجرای صحنهای نمیداند و آیینها، جشنها، سرگرمیها و هنرهای مردمی را نیز بخشی از تاریخ نمایش ایران به شمار میآورد.
نویسنده همچنین تأکید میکند که اگرچه تعزیه به شکل کامل نمایشی خود در دورههای پس از صفویه سازمان مشخصتری پیدا کرد، رسمیتیافتن تشیع و گسترش آیینهای مذهبی در عصر صفوی زمینه مهمی برای شکلگیری و تحول آن فراهم آورد.
کتاب «نمایش در دوره صفوی» نخستین بار در سال ۱۳۸۵ از سوی مؤسسه تألیف، ترجمه و نشر آثار هنری (متن) وابسته به فرهنگستان هنر منتشر شده است. این اثر برای پژوهشگران و دانشجویان هنرهای نمایشی، تاریخ، ادبیات و مطالعات فرهنگی و همچنین علاقهمندان به آیینها و سنتهای نمایشی ایران قابل توجه است.